Oriënteren zonder kompas

(op het Noordelijk halfrond)

Om een kaart te kunnen gebruiken moet je wel weten waar het noorden ligt. Geen werkende dataverbinding voor je smartphone, batterijen leeg van je GPS en kompas vergeten mee te nemen of stukgevallen? Dan hier wat tips om je te navigeren zonder kompas.

Met behulp van de zon

zon

De zon gaat op in het oosten en neer in het westen.

en een Horloge

noorden_vinden

Richt de kleine wijzer van een analoog horloge op de zon. Het zuiden ligt in het verlengde van een denkbeeldige as in het midden tussen de 12 en de kleine wijzer. Dit is de basistheorie. In theorie staat de zon om 12 uur in het zuiden. Echter staat de zon in Nederland om 13.00 uur in het zuiden in verband met de Middeneuropese tijd, wat GMT+1 is.  Daarom moet je de as nemen tussen de 1 op de wijzerplaat en de kleine wijzer. Is het ook nog zomertijd, dan moet er een extra uur gecorrigeerd worden. Neem dan de as tussen de 2 en de kleine wijzer.

De horlogemethode wordt afgeraden in de buurt van de evenaar, in het bijzonder onder 20° noorder- of zuider breedte.

of een stok: Schaduwmethode

Tweede methode: steek een rechte stok in de grond. Markeer de plek waar de schaduw valt van het uiteinde van de stok (bijvoorbeeld met een kiezel). Wacht minimaal 15 minuten, markeer wederom de schaduw van het uiteinde van de stok. De lijn die de twee markeringen verbindt is grofweg een oost-westas. De eerste markering is west. Haaks op deze lijn staat de noord-zuidas.

Schaduwmethode

De schaduw methode wordt afgeraden in de poolgebieden, boven 60° noorder- of zuider breedte.

Mos

Mos heeft een vochtige ondergrond nodig. In Nederland groeit mos vaak aan de (zuid)westkant van de stam van een boom, omdat vanuit die richting meestal de regen tegen de boom waait.

In zonnige gebieden groeit mos meestal aan de noordkant, omdat die kant van de boom het minste zonlicht krijgt en daardoor het minst uitdroogt.

Groeirichting bomen

Alleenstaande bomen die in een landschap staan waar veel wind staat, groeien krom in de richting van de overheersende windrichting. In Nederland is dat een (noord)oostelijke richting.

Poolster

De poolster staat in het Noorden. Let op: dit is geen heldere ster. Je vind ‘m aan de hand van het sterrenbeeld Grote Beer dat de vorm van een steelpannetje heeft. Verleng de voorkant van de pan (het verst weg van de steel) vijf keer en je komt uit bij de poolster.

poolster  poolster1

Maan

De sterren zijn ’s nachts niet het enige waaraan je de windstreken kan herleiden, ook aan de maan kun je zien in welke richtingen de windstreken liggen.

  • Een volle maan staat, op het noordelijk halfrond, om 12 uur ‘s nachts in het Zuiden.
  • de halve maan na de volle maan (Een afnemende maan) staat om 12 ’s nachts in het Oosten.
  • de halve maan voor de volle maan (Een wassende maan) staat om 12 uur ‘s nachts in het Westen.

Het verschil tussen eerste kwartier en laatste kwartier van de maan onthouden: zet een streepje aan de rechte kant van de maansikkel. Krijg je de P van premier, het Franse woord voor eerste, dan is het eerste kwartier (wassende maan). Krijg je de D van denier, het Franse woord voor laatste, dan is het een afnemende maan.

In stedelijk gebied

Kerken

Bijna alle oude kerken zijn gebouwd in een kruisvorm met het altaar aan de oostkant. De deur op het westen voor feestdagen en processies, de deur op het zuiden voor de gelovigen en de deur aan de noordkant voor de geestelijkheid. Behalve Mariakerken, die hebben afwijkende vormen (rond, vierkant, achthoekig) en hebben het altaar in het noorden. Deze kerken lijken meer op kastelen dan kerken.

Tv-schotels

Op het noorderlijk halfrond staan schotels gericht op het zuiden. De meeste satellieten draaien hun baan om de aarde ter hoogte van de evenaar.

4 Reacties op “Oriënteren zonder kompas

  1. “Echter staat de zon in Nederland om 13.00 uur in het zuiden in verband met de Middeneuropese tijd, wat GMT+1 is.”

    Deze logica deugt niet, misschien kunt u ‘m corrigeren.

  2. als men het laatste kwartier de punten van de maan in gedacht een lijn trekt en die lijn doortrekt naar de horizon is dat punt toch Z/O ? en eerste kwartier hetzelfde dan is het Z/W ?
    of ben ik fout,
    het is mij 65 jaar geleden zo aangeleerd bij de scouts, wat nu niet meer gedaan wordt ,spijtig.

Reacties zijn gesloten.