Brander

Branders zijn in categorieën te verdelen naar welke brandstof ze gebruiken. De belangrijkste zijn:

  • Gastankjes;
  • Multi-fuel/benzine;
  • Spiritus.

Daarnaast heb je nog een kleinere markt met alternatieve brandstoffen zoals:

  • Esbit-blokjes;
  • Kaarsvet;
  • Biologisch (denneappels en takjes).

Branders met gastankjes zijn leuk voor vakanties in Europa in dichtbevolkte gebieden. Maar zelfs daar kan het een crime zijn om ze te vinden. Overal elders op de wereld kies je voor een benzinebrander of eventueel spiritusbrander.

Benzinebrander

Als je kiest voor een benzinebrander, kies er een die meerdere brandstoffen aankan (multi-fuel), dus ook bijvoorbeeld petroleum en autobenzine. Als een benzinebrander niet multi-fuel is kan je er eigenlijk alleen Coleman Fuel in stoken, een hele schone (was)benzine. Een alternatief kan een spiritusbrander zijn, mits brandspiritus verkrijgbaar is in de landen waar je doorheen reist. Spiritus is in Arabische landen niet verkrijgbaar.

Welke brander? Gas of benzine? Hier allebeide.

Welke brander? Gas of benzine? Hier beide in gebruik.

In elkaar zetten
Als je een brander in elkaar zet, smeer dan de delen die in elkaar gaan even (spuug, lippencreme, het maakt niet uit) de kans dat u een kwetsbare afdichting beschadigd is dan het kleinst.

Opslaan benzinebrander
Als je de brander een tijd niet gebruikt moet je de tank legen (overtollige benzine kun je in de tank van een auto gieten), want als de brandstof een tijd stil staat kan dit allerlei bezinksel geven wat verstoppingen kan veroorzaken in de brander.

Bij incidenteel gebruik van loodhoudende of superbenzine is het aan te raden de brander alleen voluit te laten branden. Dit voorkomt vervuiling zoveel mogelijk.

Bagage vliegtuig
Eén van de vele voordelen van een vloeistofbrander is dat hij schoon en leeg mee “mag” in de vliegtuigbagage. Als een lege brandstoffles nog te veel naar brandstof ruikt kan het wel eens helpen als je deze spoelt, anders kun je op een luchthaven problemen krijgen bij de bagagecontrole.

Bedenk dat alles dat naar benzine ruikt niet mee kan in het vliegtuig. Dus: brandstoftanks omspoelen en alles goed laten verdampen.

Benzine op huid
Wees bij lage temperaturen extra voorzichtig met het morsen van benzine op de huid, door de snelle verdamping kan uw huid bevriezen.

MSR Whisperlite 600
Wij hebben 20 jaar met veel plezier de MSR Whisperlite 600 gebruikt. Benzine is altijd en overal verkrijgbaar en met de brander heb je snel iets aan de kook. Sudderen is wat meer een uitdaging omdat je moet voorkomen dat de brander uitgaat. Al met al is het aansteken, het tussentijds pompen (en oppassen dat de pomp niet uit elkaar valt) best wel gedoe. Een benzinebrander is gevaarlijk en bestaat uit heel veel losse onderdelen, zoals ook te zien is in de handleiding MSR Whisperlite. Dit heeft ons in 2015 doen besluiten om eens wat anders te gaan proberen: de Trangia Spiritusbrander.

Spiritusbrander

Voor wie van slow cooking houdt kan ook een spiritusbrander overwegen, bijvoorbeeld van Trangia. Onze boot had spiritusbranders in de kajuit. Dit wordt vaak in jachten toegepast omdat de dampen van spiritus minder giftig zijn dan benzine. Met een spiritusbrander kan je overwegen in een ruime voortent te koken, met een benzinebrander nooit.

Voordelen
De voordelen van een spiritusbrander zijn: simpel, er kan niks stuk aan, veiliger (geen benzine onder druk), kan op elke hoogte en in elk klimaat gebruikt worden en de brander is muisstil. Nadelen: duurt iets langer voordat iets aan de kook is en soms extra afwassen van het windscherm als je de hele Trangia-set gebruikt (want er kookt altijd wat over).

Als aansteken lastig is (bijvoorbeeld Trangia in Hexagon woodstove dan kan je een takje dat je  in de spiritus hebt gedoopt eerst aansteken. Als het erg koud is helpt het om de spiritus in een jaszak eerst wat op te warmen, het gaat dan makkelijker aan met behulp van een vonk door een firesteel.

Als brandstof gebruik je gedenatureerde alcohol/ethanol wat bekend staat als spiritus. Denatureren is ongeschikt maken voor menselijke consumptie. Om alcohol te denatureren wordt er 1-3% methanol of aceton aan toegevoegd en (in Nederland) blauwe kleurstof. Als je last hebt van roet, meng de spiritus dan aan met 10 à 15 procent water.

Ethanol of methanol
Op brandalcohol/methanol brandt de Trangia wat sneller dan op ethanol. Dit is in Nederlandse buitensportzaken verkrijgbaar onder de naam Bever Spirit. Je kan het ook vinden in jachthavens. Bio Ethanol, verkrijgbaar bij supermarkten voor haarden, is niet geschikt. Hier zitten toevoegingen in die zorgen dat de brandstof lastig is te ontsteken (lukt niet met vonken van een fire steel) en het geeft hoge gele vlammen (want dat staat leuk in een sfeerhaard).

Spiritus is overal ter wereld verkrijgbaar met uitzondering van Arabische landen. In Afrika kan je beter een multifuelbrander meenemen die werkt op benzine, petroleum en diesel. In Zuid-Amerika is spiritus goed verkrijgbaar bij pharmacies. Namen waaronder je alcohol voor je brander kunt vinden op de wereld:

  • Naam in Noorwegen: T-spirit;
  • Denemarken: Rødsprit (transparante flessen met roze vloeistof);
  • Zweden: Rödsprit of Tenol eller T-röd;
  • Finland: Marinol- 100 of Sinol of Tspriitä
  • Duitsland: Brennspiritus of denaturierter Spiritus (groene flessen);
  • In Engeland methylated spirits. naar de apotheek en vragen naar: Meth. Meestal verkocht in flessen van 1/2 liter. (Dit brandt even heet als Røtsprit);
  • In Spaanssprekende landen wordt spiritus ‘espiritu’ genoemd of ‘espiritu de vino’;
  • Alcohol metflico (Portugees?);
  • In Franssprekende landen espirit-de-vin of alcool a brûler (witte flessen);
  • USA: Ethyl alcohol, Denature alcohol ofIsopropyl alcohol – merknamen: Heet, Iso-Heet;
  • Australië: Methyl alcohol/Wood alcohol;
  • Nederland: Gedenatureerde alcohol/ethanol of brandspiritus (blauwe flessen).

Trangia is een Zweedse fabrikant van de bekendste spiritusbranders. De Trangia-serie is grofweg te verdelen in de 25- en 27-serie. Officieel is de 25-serie voor 3-4 personen en de 27-serie voor 1-2 personen. De kookpannen van de 25-serie zijn 1,5 en 1,75 liter. Wij vinden voor langere vakanties de 25-serie geschikt voor twee personen en de 27-serie geschikt voor één persoon. Ervan uitgaande dat je onderweg wat meer moet koken en niet de hele tijd leeft op gevriesdroogde maaltijden, die onderweg ook moeilijk te vinden zijn (tenzij je ze naar jezelf hebt gepost van tevoren via poste restante). Twee pannen zijn dan handig.

De Trangia is in meerdere materialen verkrijgbaar:

  • HA staat voor ultralight hard-anodized aluminium;
  • UL voor ultralight aluminium;
  • UL/HA voor een een combinatie: dan is bijvoorbeeld het windscherm aluminium en de pannen van hard-anodized aluminium.

Omdat aluminium in het verleden in verband is gebracht met Alzheimer is het materiaal hard-anodized in zwang gekomen.

Vervolgens worden met een cijfer na het serienummer de uitvoering aangeduid, bijvoorbeeld 25-6. Aan het serienummer kan je opzoeken op de Trangia-website welke uitvoering de set heeft. De pannen kunnen bijvoorbeeld hard-anodized zijn of niet, een anti-aanbaklaag hebben, soms alleen de koekenpan maar ook de kookpannen kunnen een anti-aanbaklaag hebben. Ook geeft het cijfer aan of de serie bijvoorbeeld een waterketeltje heeft.

Lichtgewicht spiritus branders
Een Trangia-set weegt rond de kilo (inclusief pannen en brandscherm). Daarom gebruiken veel grammenjagers een zelfgemaakte spiritusbrander, gemaakt van een colablikje. Deze branders verbruiken vaak meer brandstof dan een Trangia-set met windscherm. Een positieve uitzondering daarop is de White Box Stove, die ook heter brandt en minder kwetsbaar is dan een brander gemaakt van een frisdrankblikje (je zal er ver van de bewoonde wereld maar per ongeluk op zijn gaan staan). De White Box Stove kan maximaal gevuld worden tot de ingeslepen rand (net boven het punt waar de binnenkant breder wordt). Je moet wachten totdat de vlammen uit de gaatjes aan de zijkant komen. Dit duurt ongeveer 1 à 2 minuten en kan je iets bespoedigen door zachtjes te blazen over de vlam. Het is dus een zijkantbrander, wat inhoudt dat je pan minimaal een diagonaal moet hebben van 10 centimeter. De brander brandt circa 20 minuten op één vulling van 90 ml.

Een andere lichte spiritus-combinatie is het inzetje van Trangia of de titanium Vargo Converter Stove in combinatie met een titanium Vargo Hexagon houtbrander. Een stabieler alternatief voor de White Box Stove en tevens een zijkantbrander is de Vargo Decagon Alcohol Stove, ook van titanium. Al deze lichtgewicht spiritusbranders kunnen niet gedimd worden en zijn daardoor meer geschikt om alleen water aan de kook te brengen. De Trangia-inzet heeft een dekseltje dat je half dicht kunt doen en op de brander zetten (met behulp van het tangetje in je zakmes). Zo zet je het vuur ‘half’ en kan je de inhoud van de pan laten sudderen zodat het niet aanbrandt. Een andere lichtgewicht spiritusbrander is de Evernew Ti Alcohol Stove, 34 gram, 70 ml. inhoud. Ook deze kan niet sudderen. Lijkt wat design betreft sterk op de Trangia inzet, alleen weegt het ongeveer een derde van de Trangia, die van messing is gemaakt. De oplossing voor het niet kunnen sudderen is de hooikistmethode met een pannenmuts (‘pot cosy’ in het Engels).

Zie ook onderstaand zeer informatief filmpje dat een aantal lichtgewicht spiritusbranders met elkaar vergelijkt:

Gas

Nadeel van een gasbrander vinden wij de tankjes, die veel ruimte innemen, de verkrijgbaarheid van tankjes en het feit dat de druk in tankjes op een gegeven moment sterk terugloopt waardoor er nog een soort waakvlammetje overblijft terwijl de tank nog lang niet leeg is. Het creëert ook nog eens een hoop afval. De branders zelf kunnen tegenwoordig ultralight: bijvoorbeeld 45 gram voor de Vango titanium brander. Op dit soort kleine brandertjes staat de pan echter vaak wankel. Je moet goed kijken of de branderkop goed in het midden staat.

Er zijn ook gasbranders waarbij de gastank op zijn kop staat, dit lijkt ons een beter alternatief.

Windscherm

Windschermen zijn niet zozeer bedoeld om de vlam tegen uitwaaien te behoeden, maar veel meer om de warmte die de vlam geeft in de pan te krijgen in plaats van in de lucht eromheen. Het gebruik van een windscherm kan tot 50% brandstofbesparing geven. Een oprolbaar windscherm kan je bewaren met een elastiek om de brandstoffles. Dit zijn echter altijd een beetje wiebelige dingen. Beter is een opvouwbaar windscherm, zoals hier onder afgebeeld.

Gebruik een windscherm alleen met branders met een aparte brandstoffles. Dus zet het windscherm niet om de tank/fles met brandstof.

1438c30001_2626_01

Aluminium windscherm Vango

Koken in tent

Als je door de weersomstandigheden gedwongen wordt in de tent te koken, doe dit dan met de grootst mogelijke voorzichtigheid. Zet de brander altijd op een plek waar je deze eventueel met een flinke schop naar buiten kunt werken. Het feit dat de verbrandingsdampen van brandstoffen ongezond kunnen zijn is nog een extra reden om het koken in de tent tot het minimum te beperken.

Ook een Camping Gaz-stelletje kan wel eens een steekvlam geven als je deze net aansteekt en het gas opendraait.

Schoonmaken

Ernstig vervuilde branders kunt u te lijf gaan met schuursponsjes, koperborsteltjes of staalwol. Soms zijn vuile onderdelen mooi schoon te krijgen door ze enkele uren in schoonmaakazijn te leggen.

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren