Slaapmat

Self-inflating slaapmatten zijn comfortabeler dan foam isolatiematjes, warmer dan luchtbedden en sneller op- en af te breken dan standaard luchtbedden. Ze zijn inmiddels alweer ingehaald door luchtbedden met een isolerende vulling. Deze matten zijn lichter en isoleren beter, afhankelijk van de uitvoering. De foam of closed cell mat is echter terug van weggeweest, vaak gebruikt in combinatie met een luchtbed. Dit heeft te maken met de opkomst van het ultralichtgewicht kamperen, waarbij tenten vaak geen grondzeil hebben en de bedrijfszekerheid van dit type mat (ze kunnen niet lekraken) beter is. Ook worden foam matten gebruikt als versteviging in lichtgewicht rugzakken zonder frame.

De eerste Exped downmat

De eerste Exped downmat

Toen de met dons gevulde luchtbedden zoals Exped Downmats op de markt kwamen, isoleerden deze drie keer beter dan de Therm-a-Rest (T-a-R) self-inflatables die op dat moment de markt domineerden. Het aanbod aan matten bij Exped is inmiddels duizelingwekkend. Na de donsmatten werden er ook matten met synthetische vulling (Synmat) uitgebracht en ultralight-versies. De warmteweerstand van deze matten (uitgedrukt in de waarde R) is minder dan de Downmat 9 met R-waarde 8. Ook een downmat blaast zichzelf gedeeltelijk op als het dons weer uitzet. De opbergzak heeft een dubbelfunctie: pomp en hoofdkussen. Modernere matten hebben een ingebouwde pomp, UL-versies met dons hebben ook een stuffsack die als pomp gebruikt kan worden. Een mat gevuld met dons mag je namelijk nooit met de mond opblazen omdat dan het dons vochtig wordt en minder gaat isoleren.

De luchtbedden met isolatie liggen veel comfortabeler dan de self-inflating (zelfopblazende) matten. Later heeft Therm-a-Rest ook geïsoleerde luchtbedden op de markt gebracht. Deze hebben dwarse banen in plaats van lengtebanen. Hierdoor rol je in onze beleving sneller van je mat. In de eerste T-a-R-luchtbedden zit een warmte reflecterend laagje aluminium dat knispert en je uit je slaap houdt. De matten die een vergelijkbaar gewicht hebben, hebben niet de R-waarde van Exped-matten gevuld met dons. Exped is nog steeds ongeslagen als je kijkt naar gewicht en R-waarde.

Isolatiewaarde

De isolatiewaarde van slaapmatten wordt uitgedrukt met een R-waarde. Dit staat voor warmteweerstand en geeft het warmte-isolerende vermogen van een materiaallaag aan. Om de warmeweerstand te bepalen wordt de materiaaldikte in meter gedeeld door de warmtegeleidingscoëfficiënt. Daarom zijn de warmste matten ook vaak de dikste. Sommige makers van slaapmatten geven geen R-waarde aan hun matten omdat er op dit moment geen internationale standaard zou zijn voor het testen of de kwalificatie van hoe warm een slaapmat is.

Onze ervaring is dat het in het vroege voorjaar/late najaar toch het lekkerste slaapt op een mat die zogenaamd goed is voor omstandigheden tot -38ºC (R-waarde 8). Gelukkig was er in 2015 goed nieuws: Exped heeft een downmat Winterlite uitgebracht die 100 gram lichter is dan de downmat UL maar beter isoleert en dikker is (9 i.p.v. 7 cm). De downmat Winterlite (tegenwoordig heet de mat Downmat HL Winter) heeft een R-waarde van 7 in plaats van 5.9 (UL). De matten zijn taps toelopend (tapered) en passen dus goed in tenten die ook toelopen naar het voeteneind. Wel vinden we dat je minder stabiel ligt op deze matten dan de rechthoekige, die iets dikkere banen aan de zijkant hebben.

R-waarde Seizoen
 <3 Zomer
 3-5 Lente-Zomer-Herfst
 >5 Alle seizoenen

Een Exped downmat 9 LW die Dave kocht in 2013 weegt 1220 gram. Pakmaat 16 x 27 cm. 5 Jaar garantie. Vulling: 320 gram 700-fillpower ganzendons, moisture repellency treated. LW staat voor langer en breder. De mat weegt in de maat M (52×183 cm) 960 gram. Deze maat was zo’n beetje de standaardmat die als eerste uitkwam van Exped. Toen er nog maar één model en keus was. Elf jaar later hebben ze het gewicht weten te halveren en kan je kiezen uit meer dan 75 modellen.

Belle’s Exped downmat gekocht in 2005 in Pennsylvania raakte poreus in 2014. Dit kon niet gerepareerd worden door de fabrikant. Wat dat betreft lijken de Therm-a-Rest-matten beter bestand tegen slijtage en volgens een medewerker van Bever Utrecht geeft T-a-R ook betere garantie. Maar ja, het ligcomfort is een stuk minder. De mat was vervangen door een Synmat 7 MW met ingebouwde pomp. De R-waarde van deze mat is 4.9. (let op: de downmat UL heeft R-waarde 5,9!). Ik vond de synmat minder lekker liggen dan de downmat. Wellicht komt dit door het lamineren van het isolatiemateriaal aan de onder- en bovenkant van de mat. De mat voelt minder soepel maar het kan ook het synthetische materiaal of nieuwigheid zijn. Daarnaast vond ik de mat te koud en daarom heb ik deze eerst vervangen door een downmat UL en toen de lichtere mummyvormige Winterlite uitkwam meet een R-waarde van 7, stond belandde de downmat UL ook op Marktplaats.

Dit zit er in een Exped Synmat als isolatiemateriaal

R-waarde in de praktijk
Bij een nachttemperatuur van 3 graden op een steenkoude vloer in een onverwarmd scoutingonderkomen bleek de R-waarde van de synthetische mat (4,9) te laag. Het verschil met de SynMat en DownMat UL is vergelijkbaar met een nacht vernikkelen en een nacht slapen alsof ik in m’n verwarmde waterbed lag. Maar -32º graden, dat ga je ook niet halen met een R-waarde van 7,0, bij lange na niet. Warmtebeleving is uiteraard subjectief, de een heeft het sneller koud dan de ander. Maar ook de Winterlite kan te koud zijn. Dit gebeurde toen we kampeerden op natuurkampeerterrein ’t Kampeerbosje ergens in januari 2018. De week ervoor had het flink gevroren en de haringen gingen daarom ook met moeite de bevroren grond in. Het was natte grond: weiland of polder. Bij +1 graden kwam de kou door de mat heen. Mijn aluminium zitmatje onder de torso bracht die nacht redding.

Onze lichtgewicht Exped-matten met elkaar vergeleken (in de standaardmaat M):

UL DownMat UL DownMat Winterlite
Type UL 7 M M
R-waarde 5,9 7,0
Temperatuur -24ºC -32ºC
Gewicht 575 gram 475 gram
Maat lxbxh 183 x 52 x 7 cm 183 x 52/35 x 9 cm
Pakmaat 23 x 11 cm 22 x 11
Pakvolume 2,2 liter 2,3 liter
Packsack gewicht 15 gram 18 gram
Vulling ganzendons ganzendons
Fill power 700 cuin 700 cuin
Garantie 2 jaar 2 jaar

De mummyvormige Winterlite is dus een stuk warmer en 100 gram lichter dan de Downmat UL. Echter glij je van de Winterlite sneller af. De rechthoekige matten hebben dikkere buitenbanen, waardoor je er beter op blijft liggen.

Duurzaamheid

Na drie jaar testen kunnen we wel zeggen dat de duurzaamheid van deze matten onder onze norm is. Dave’s mat in maat LW ging binnen de garantieperiode van 2 jaar twee keer kapot. De mijne (maat M) een jaar na het aflopen van de garantietermijn. Deze matten gaan niet lek (tenminste, niet bij ons). Wat er gebeurt is dat de naad springt die de bovenkant op de onderkant moet houden. Dit zorgt ervoor dat de mat onbruikbaar wordt want je rolt er dan vanaf. En dan zijn we er echt super voorzichtig mee geweest. Ik blaas er altijd maar zoveel lucht in dat mijn heup net van de grond komt. Als ik ’s ochtends opsta, is het eerste wat ik doe de mat laten leeglopen want ik wil niet dat er door het aankleden onnodige druk op wordt uitgeoefend. Bovendien moet er toch lucht uit als de tent die dag blijft staan. Want dit kan ook gebeuren als een mat opwarmt in de zon. Echter spong mijn mat om 21.30 uur, 10 minuten nadat ik net genoeg lucht in had gedaan om erop te kunnen slapen. Bij Dave sprong de mat ’s ochtends heel vroeg voor zonsopgang, op het koudste moment van de dag. Wat dat betreft is de Exped TT-mat, met vervangbare individuele luchtbuizen veiliger tijdens een reis (want vind maar eens een nieuwe mat onderweg of regel de garantie – not). Alleen: daar moet nog een UL-versie van uitkomen want de mat is met 990 gram dubbel zwaar.

IMG_0968

Exped Winterlite taps toelopende slaapmatten. De linkermat is defect.

Exped beweert dit probleem opgelost te hebben. Er staat een LOT-nummer bij het ventiel. Matten waarvan het LOT-nummer beginnen met een 5 hebben last van dit probleem. Matten met 6 of hoger niet. Ook kan je nieuwe matten herkennen aan het honingraatprofiel: als dat zwart is in plaats van minder opvallend, heb je met een nieuwe mat te maken. Dave’s derde Winterlite heeft een LOT-nummer dat met een 6 begint dus als het goed is: wordt niet vervolgd…

Andere merken
Een mat van T-a-R die hier in de buurt zit is de NeoAir XTherm. Deze mat weegt 430 gram en heeft een R-waarde van 5,7 (6 centimeter dikte, knispert en dwarse banen). Sea To Summit maakt onder andere de Ultralight insulated met een R-waarde van 3,3 (alleen geschikt voor de zomer), 5 centimeter dikte en een gewicht van 440 gram.

Zie Overzicht lichte Slaapmatten 2018 (pdf).

Lichter
Kan het lichter? Ja het kan lichter, de nieuwste generatie luchtbedden geeft alleen ondersteuning op drukpunten en stop je niet ónder maar ín je slaapzak. Een mogelijk nadeel van een mat in je slaapzak is tocht. Het idee is echter dat het dons onder je rug ook kan uitzetten en isoleren. Deze matten zijn vooral geschikt voor mensen die op hun rug slapen. Een andere lichtere optie is een mat te kiezen die korter is, bijvoorbeeld driekwart van je lichaamslengte. Onder je voeten/kuiten leg je dan ter isolatie bijvoorbeeld je rugzak of kleding.

sleeping-pad-01-2-740x493

Klymate Inertia X-frame slaapmat (258 gram).

Een andere combinatie is een closed cell (foam)mat combineren met een halve opblaasmat voor onder de schouders en heupen. De R-waarden van twee matten kan je bij elkaar optellen.

De warmste matten (en de zwaarste)

Onze warmste slaapmatten hebben een R-waarde van 11,4. Dit is de self-inflating Therm-a-Rest MondoKing 3D. Deze hebben we in de maat L: 25 x 77 inch / 63 x 196 cm en 4 inch/10 cm dik. Het gewicht is opgegeven als 2430 gram. Alleen geschikt dus voor autokamperen. We hebben deze aangeschaft voor gebruik in een basiskamp, zodat we wat gezelliger en zorgelozer kunnen slapen onder een tweepersoons quilt dan ieder in zijn eigen mummyslaapzak op een lichtgewicht matje waar je heel voorzichtig mee moet zijn.

De blauwe Therm-a-Rest MondoKing 3D

Omdat deze matrassen rechtopstaande wanden heeft, kunnen ze naadloos tegen elkaar aanliggen. Je kan ze aan elkaar koppelen met de Therm-a-Rest Synergy Coupler (318 gram). Dit onderlaken heeft lusjes waar je de Vela tweepersoons quilt aan kunt vastmaken tegen tocht en schuiven. Gemaakt van geborsteld (brushed) polyester.

Therm-a-Rest Synergy Coupler tijk om twee matrassen te verbinden boven – en onder aangezicht

Leegmaken door in drieën te vouwen en erop de gaan zitten met je schenen. Daarna de ventielen dicht en oprollen met de bovenkant naar buiten. Zet steeds je knie in het midden. Voor het laatste stuk de ventielen weer open om de resterende lucht eruit te laten. Eenmaal opgerold ventielen sluiten, de matras blijft dan opgerold.

Opbergen van een self-inflating mat doe je met de ventielen opengedraaid en uitgerold. Bijvoorbeeld onder een bed, achter de bank of boven op de linnenkast.

Er zijn reparatiesetjes te koop voor Therm-a-Rest matten maar ik vermoed dat je ook best ver komt met je plakset voor fietsbanden. Therm-a-Rest raadt Formula 409 aan voor het verwijderen van zonnebrandolie of muggenspray. Dit is een schoonmaakmiddel dat niet in Nederland wordt verkocht.

De mat kan je bijblazen met de mond maar het advies is om dit in de winter te doen met een pomp. Hiervoor hebben we een pompje, de NeoAir Torrent Pump op batterijen/auto-accu. Weegt 275 gram en werkt op vier CR123 batterijen of op de 12 volt autostekker. Pompt de grootste NeoAir-matras op in minder dan twee minuten. Dit zou je op één batterijlading 25 keer moeten kunnen doen. De mond van de pomp draait, zodat je niet eerst de pomp eraf moet halen voordat je het ventiel kunt sluiten.

 

Dit NeoAir Torrent-pompje past in de palm van je hand

Het zou tof zijn er een verloopstuk voor je fietspomp zou zijn, dan hoef je geen aparte pomp mee te nemen. De Therm-a-Rest pompzak heeft in tegenstelling tot de pompzak van Exped geen fijn systeem om de zak aan te sluiten op het ventiel van het matras (de systemen zijn niet uitwisselbaar).

Je kan een self-inflating mat ook bijblazen met gebruik van een plastic zak, zoals onderstaande video laat zien.

Tweepersoons matten

Er zijn tweepersoons matten te koop, onder ander van Exped. Dit kan je echter alleen overwegen als jij en je partner even zwaar zijn en als je beiden van een even stevige mat houdt. Misschien íets minder romantisch maar waarschijnlijk is het praktischer om twee aparte matten aan elkaar te koppelen met bandjes (couplers) of een speciale tijk.

Pagina voor het laatst bijgewerkt: juni 2018